Hoven
Soms is iemand het oneens met een uitspraak van een rechter. Deze persoon – of het nu de veroordeelde, de burgerlijke partij, de eisende partij, de verwerende partij of het openbaar ministerie is – kan een geding een tweede keer laten voorkomen om het eerste vonnis te betwisten. Elke partij kan dit recht uitoefenen, met uitzondering van de gevallen waarin geen hoger beroep mogelijk is.
In België zijn er vijf hoven van beroep:
| Hof van beroep | Rechtsgebied |
| Antwerpen | Antwerpen en Limburg |
| Brussel | Vlaams- en Waals-Brabant |
| Gent | Oost- en West-Vlaanderen |
| Luik | Luik, Luxemburg en Namen |
| Bergen | Henegouwen |
Het beroep wordt steeds behandeld door een rechtscollege dat hoger is dan de rechtbank die het eerste vonnis heeft uitgesproken.
| Rechtbank | Hof |
| Vrederechter | |
| Burgerlijke zaken | Burgerlijke rechtbank (eerste aanleg) |
| Handelsaangelegenheden | Rechtbank van koophandel |
| Politierechtbank | |
| strafzaken | Correctionele rechtbank (eerste aanleg) |
| burgerlijke zaken | Burgerlijke rechtbank (eerste aanleg) |
| Arbeidsrechtbank | Arbeidshof |
| Rechtbank van eerste aanleg | Hof van beroep |
| Rechtbank van koophandel | Hof van beroep |
In hoger beroep beraadslagen de rechters een tweede en laatste keer over de grond van de zaak. Daarna doen ze een uitspraak in laatste aanleg.
Beslissingen van rechtbanken worden vonnissen genoemd; beslissingen van hoven van beroep zijn arresten.
Naast de gewone rechtbanken en hoven zijn er ook nog twee andere rechtscolleges die een toezichthoudende taak hebben: de Raad van State en het Arbitragehof.
Raad van State
De Raad van State is een hoog bestuurlijk rechtscollege dat de administratie controleert en optreedt wanneer de burger van oordeel is dat de administratie de wet niet heeft nageleefd.
Dit rechtscollege bestaat uit een afdeling wetgeving en een afdeling administratie.
De afdeling wetgeving treedt op als juridisch adviseur van het parlement en de regering wanneer ze wetten uitwerken. Het spreekt zich niet uit over de politieke wenselijkheid van een nieuwe wet, maar over de grondwettelijkheid ervan: het geeft dus technisch advies. Dit advies is niet bindend.
De afdeling administratie van de Raad van State is een rechtscollege dat bestuurshandelingen van de uitvoerende macht kan vernietigen als die onwettelijk zouden zijn. Bestuurshandelingen zijn reglementen en individuele handelingen. Elke persoon die een belang kan aantonen kan zich tot de Raad van State wenden om de vernietiging van bestuurshandelingen te vragen. Handelingen van de wetgevende macht, zoals wetten en decreten, kunnen zij niet vernietigen.
De Raad van State bestaat uit 36 leden, het auditoraat, het coördinatiebureau en de griffie.
Grondwettelijk Hof
Het Grondwettelijk Hof is het rechtscollege dat toeziet of wetten, decreten en ordonnanties in overeenstemming zijn met sommige bepalingen van de Grondwet. Het houdt dus zowel toezicht op de verdeling van de bevoegdheden tussen de federale staat (wetten) en de gemeenschappen en gewesten (decreten en ordonnanties).
Men kan het Grondwettelijk Hof op twee manieren benaderen:
- met een verzoek tot vernietiging van een wet of een andere regel met dezelfde kracht.
- wanneer een ander rechtscollege een prejudiciële vraag (een vraag over de manier waarop een proces moet verlopen) stelt. Deze vraag moet eerst beantwoord worden vóór men het geschil kan oplossen.
Het Hof bestaat uit twaalf rechters, zes Nederlandstalige en zes Franstalige. Elke taalgroep bestaat uit drie juristen en drie politici.