Rechtbanken
In België zijn er vijf rechtsgebieden:
- Antwerpen
- Gent
- Brussel
- Bergen
- Luik
Deze gebieden zijn op hun beurt onderverdeeld in 27 gerechtelijke arrondissementen met elk een rechtbank van eerste aanleg, een arbeidsrechtbank en een rechtbank van koophandel. De arrondissementen zijn ook nog eens opgedeeld in 187 gerechtelijke kantons met elk een vredegerecht. Voor welke rechtbank een geschil beslecht wordt, hangt af van de aard en de ernst van het strafbare feit, de aard van het geschil en de grootte van het bedrag dat ermee gemoeid is.
Zo is de vrederechter bevoegd voor conflicten tussen buren en de rechtbank van eerste aanleg voor echtscheidingen, het merendeel van de geschillen tussen handelaars komt in principe voor de rechtbank van koophandel.
Wanneer bepaald is welke rechtbank bevoegd is, moet men ook nog beslissen waar de zaak moet behandeld worden. In burgerlijke zaken is dat voor de rechter van de woonplaats van de verweerder of voor de rechter van de plaats waar de verbintenis is ontstaan.
Voor strafzaken is het de rechtbank van de plaats waar het misdrijf is gepleegd, de rechtbank van de plaats waar de verdachte verblijft of de rechtbank van de plaats waar de verdachte kan worden aangetroffen bevoegd.
Voor rechtspersonen is het de rechtbank van de plaats van de maatschappelijke zetel en die van de plaats van de bedrijfszetel – in het geval van een buitenlands bedrijf – van de rechtspersoon.
Het verschil tussen burgerlijk en strafrecht
Het burgerlijk recht
De burgerlijke rechtspraak gaat over privé-geschillen tussen personen, zowel natuurlijke personen als rechtspersonen. De openbare orde is bij dit soort conflicten nooit in het gedrang.
Er zijn ook geschillen die niet over particulieren gaan, zoals fiscale geschillen. In dat geval gaat het over conflicten tussen burger en overheid zoals in het volgende voorbeeld:
Een aantal zaken heeft zowel met het burgerlijk recht als met het strafrecht te maken. Het volgende voorbeeld maakt dat duidelijk:
Jan heeft enkele glazen op wanneer hij achter het stuur kruipt. Hij negeert een rood licht en rijdt tegen Miekes auto. De politie komt ter plaatse en maakt een proces-verbaal op. Mieke wil dat Jan en zijn verzekeringsmaatschappij de herstelkosten van haar auto betalen. Deze weigeren te betalen. De politierechtbank veroordeelt Jan tot het betalen van een geldboete en het inleveren van zijn rijbewijs (een strafrechtelijke veroordeling). In hetzelfde vonnis veroordeelt de rechtbank Jan ook tot het betalen van de schade aan de auto van Mieke (een burgerrechtelijke veroordeling).
In België zijn er vier burgerlijke rechtbanken:
- vredegerecht
- burgerlijke rechtbank (eerste aanleg)
- rechtbank van koophandel
- arbeidsrechtbank
Het strafrecht
De strafrechtspraak legt mensen die strafbare feiten plegen sancties op die voorzien zijn in de wet. Dat kan een gevangenis- of een werkstraf zijn of een geldboete. Maar de rechter kan ook kiezen voor een alternatieve maatregel zoals dienstverlening of bemiddeling.
In het strafrecht staan drie soorten misdrijven: overtredingen, wanbedrijven en misdaden. De aard van het misdrijf bepaalt de strafmaat.